Na koniec I kwartału 2008 r. ilość zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w województwie świętokrzyskim wynosiła 107167. „Podmioty sektora prywatnego stanowiły 96,4% ogółu podmiotów w rejestrze, przy czym udział osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w tym sektorze wyniósł 83,1%”¹.

Oznacza to, iż co najmniej 89 000 podmiotów należy do sektora mikro, małych lub średnich przedsiębiorstw (MMŚP). Obrazowo mówiąc (rys. 1) mamy następującą piramidę (gdzie X jest ilością osób zatrudnionych w przedsiębiorstwie a Y odzwierciedla ilość przedsiębiorstw).

Rysunku 1: Ilość przedsiębiorstw z sektora mikro, małych i średnich w stosunku do dużych w województwie Świętokrzyskim


Opracowanie własne na podstawie danych z „Komunikatu o sytuacji społeczno – gospodarczej województwa świętokrzyskiego 4, US w Kielcach, Kielce kwiecień 2008 r., str. 11 oraz N. Goldstein Small Enterprise Assistance Fund (SEAF): Investing in Development w The Global Citizen, 2003 r. (źródło: http://www.inserso.net/alexlin/tgc/review/tgc_010303c.cfm).

Jakkolwiek region Świętokrzyski wciąż charakteryzuje się też słabym poziomem rozwoju mikro, małych i średnich przedsiębiorstw, niską przedsiębiorczością mieszkańców, słabością kapitałową „MŚP przy wysokim odsetku firm innowacyjnych (wysokie przychody z działalności innowacyjnej firm średnich) i słabo rozwiniętą działalnością badawczo – rozwojową”².

Szansą na przezwyciężenie w/w problemów jest cała polityka regionalna UE, a w szczególności Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 – 2013, który może być znaczącym bodźcem dla rozwoju regionalnego³. Przewiduje on:

1. bezpośrednie wsparcie dla sektora mikro, małych i średnich przedsiębiorstw (celem wzrostu ich innowacyjności i konkurencyjności) w wysokości 173 766 798,00 Euro,
2. tworzenie i rozwój powiązań kooperacyjnych przedsiębiorstw (celem wzmocnienia ich konkurencyjności oraz innowacyjności), inwestując w te działania 15 796 982,00 Euro,
3. inwestycje w infrastrukturę ochrony zdrowia (celem racjonalnego rozwoju oraz modernizacji infrastruktury ochrony zdrowia i lecznictwa uzdrowiskowego) w wysokości 59 772 363,00 Euro.

Aby absorbować środki pomocowe UE, Komisja Europejska przewidziała w 2008 r. nawet pewne uproszczone procedury przyznawania pomocy publicznej przez państwa członkowskie⁴. Faktycznie, rozporządzenie ujednolica wymiar dodatkowej premii pomocowej dla MMŚP, jednak wielkość pomocy finansowej i problemy stojące przed sektorem MMŚP⁵, wymagają bardziej elastycznych działań. Na rzecz tej tezy wystarczy zaznaczyć, iż „w wyniku gospodarczych zmian strukturalnych […] powstały nowe możliwości dla MŚP, często będących podmiotami cechującymi się elastycznością, zdolnością adaptacji oraz dynamiką działania”⁶, bowiem „w porównaniu z dużymi przedsiębiorstwami mogą one być bardziej konkurencyjne na rynkach niszowych, na rynkach o ograniczonym zasięgu geograficznym […]”⁷itd.

Jeszcze w 2005 r. Komisja Europejska uznała, iż warto „uprościć zasady udzielania pomocy państwowej oraz zachęcić do podejmowania ryzyka przy zastosowaniu bardziej elastycznego podejścia do kwestii pomocy skierowanej do MŚP”⁸. W szczególności chodzi o zasady udzielania pomocy państwowej w zakresie innowacji. Otóż poszczególne elementy wpływające na konieczność podejmowania elastycznych decyzji redystrybucyjnych w zakresie MMŚP są klarownie przedstawione na niżej umieszczonym schemacie (rys. 2).

Rysunku 2: Interakcja krzywych pomocy UE i rozwoju sektora MMŚP





Obszar A stanowi fragment pomocy początkowej, czyli odbywa się w trakcie α - w okresie przedakcesyjnym. Na tym etapie mimo dość dużej pomocy dla sektora, MMŚP rozwija się słabo:

1. wydatkowanie środków pomocowych nie jest precyzyjne,
2. występuje ogromna nieufność do Instytucji Zarządzającej (IZ)⁹,
3. wiedza z zakresu pomocy UE jest znikoma lub cząstkowa itd.

Jest to okres dość krótki, aczkolwiek dla IZ oraz MMŚP bardzo istotny szczególnie z perspektywy nabierania wiedzy oraz doświadczenia¹⁰.

Stosunkowo długi okres β obejmuje etap poakcesyjny B i charakteryzuje się intensyfikacją wykorzystania pomocy UE. Jak widać na grafice, krzywa P – Pomoc, z czasem stopniowo maleje, jakkolwiek jej skuteczne i precyzyjne wykorzystanie daje lepsze efekty, czyli krzywa R – Rozwój, charakteryzuje się wzrostem¹¹. Na bazie doświadczenia i wiedzy poprzedniego okresu α, IZ i beneficjenci stopniowo zwiększają (poprzez powielenie lub tworzenie nowych) efekty wdrażania Funduszy Strukturalnych, Funduszu Spójności itd.

Początek fragmentu C, który jest ewentualnością dla polskich regionów dopiero po roku 2013, oznacza koniec pomocy UE (malejąca krzywa P), czyli początek samodzielnego rozwoju i generowania zysków (dalszy wzrost krzywej R). Jest to etap, gdy państwo członkowskie przestaje być biorcą pomocy UE i staje się donorem tejże pomocy dla innych państw¹².

Warto zaznaczyć, iż między krzywymi R i P zawsze powstaje obszar ryzyka: czy decyzje o udzielenie przedsięwzięciom pomocy UE są uzasadnione, precyzyjne sprzyjają rozwojowi regionu itd. Dodając konieczność elastycznego podejmowania decyzji, w pewnym stopniu dodaje się również kolejny element ryzyka. Na etapie początkowym A jest to mały obszar, zaś w przypadku B wzrasta ewentualność podejmowania błędnych decyzji wraz ze wzrostem pomocy UE. W sposób logiczny obszar ten niweluje się, gdy kończy się pomoc.

W tych okolicznościach wniosek jest jednoznaczny: tylko skuteczna i elastyczna pomoc UE sprzyja rozwojowi sektora MMŚP, całego regionu i wzrostowi gospodarczemu. Skutkiem zbudowanych trwałych struktur gospodarczych i rozwojowych, w późniejszym tzw. bezpomocowym okresie, 3 zasadnicze czynniki wpływają na dalszy rozwój i stabilną pozycję MMŚP:

1. silne i samodzielnie działające ekonomiczno – społeczne mechanizmy w sektorze MMŚP (włącznie ze strukturami współpracy publiczno – prywatnej),
2. dobrze rozwinięta regionalna i krajowa pomoc oraz
3. wdrożone wysokie technologie (włącznie z B + R)

Szczególnie problemy związane z ostatnią pozycją (kwestie wdrażania wysokich technologii i rozwoju w województwie firm zajmujących się high – tech’em) mogą również być szybciej i skuteczniej rozwiązane dzięki elastycznemu podejmowaniu decyzji redystrybucji środków z Funduszy Unijnych , gdyby IZ brały pod uwagę (poza w/w wytycznymi) szereg innych dokumentów.

Można przytoczyć wiele przykładów na rzecz powyższego stwierdzenia, jakkolwiek wystarczy podać fakt, iż zgodnie z opracowaniem Perspektywy rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw wysokich technologii w Polsce do 2020 roku¹³, specjalizacja województwa Świętokrzyskiego w zakresie przemysłowych branż high – tech w 2000 r. obejmowała tylko sprzęt gospodarstwa domowego, nadwozia pojazdów mechanicznych oraz pojazdy mechaniczne. Jednocześnie w województwie nie zanotowano żadnej istotnej koncentracji usług wiedzochłonnych. W 2005 roku sytuacja nieco się zmieniła: w ciągu 5 lat liczba firm high – tech wzrosła z 15 do 17, plasując województwo z przedostatniej pozycji o jedną wyżej (w analogicznym okresie w opolskim ich liczba wzrosła z 7 do 23). Badacze tejże ekspertyzy uważają, iż jedną z silnych stron sektora MMŚP w Polsce jest obecność skupisk przemysłów i usług high – tech, wykluczając jednak z tej branży tylko województwo świętokrzyskie¹⁴.

Większa pomoc dla przedsięwzięć sektora MMŚP (poza przewidywanymi środkami FS) może być tylko skutkiem elastyczności ofensywnej¹⁵. Jest to aktywna koncepcja zarządzania zasobami i ma na celu przystosowanie instytucji do zmieniających się okoliczności w swoim otoczeniu (zaznaczmy na marginesie, iż w tym przypadku mamy do czynienia również z tzw. zarządzaniem oddolnym, które zakłada koordynację wszystkich podmiotów na szczeblu lokalnym i charakteryzuje się wyraźną tendencją do wszelkich działań technologicznych¹⁶). Jednak aby pracownicy IZ mogli wykonywać zadania o różnym stopniu trudności, trzeba zwiększyć inwestycję w ich rozwój i szkolenia, co niestety nie zawsze jest możliwe w IZ w ramach administracji publicznej.

Zwiększenie pomocy dla mniejszych projektów (szczególnie dla sektora MMŚP) m. in. w województwie świętokrzyskim (gdzie IZ funkcjonują w ramach administracji publicznej), wiąże się z wieloma skomplikowanymi zjawiskami. Wydaje się, iż barierą nie do pokonania w tym szeregu jest paradygmat władzy, bowiem IZ w ramach administracji publicznej jest jej swoistym przejawem, zaś „władza powinna kierować się poczuciem misji, nie tylko przepisami. […] W przypadku władzy publicznej głównym celem i wyzwaniem jest […] optymalny rozwój społeczny i gospodarczy. […] Z praktycznego punktu widzenia planowanie przyszłej rzeczywistości społecznej i gospodarczej wymaga umiejętności przewidywania. […] Istotna jest przy tym zarówno decentralizacja władzy, zapewniająca elastyczność działania, jak również takie czynniki jak motywowanie pracowników do rozwoju i zaangażowania, nacisk na jakość usług, modernizacja sztywnych przepisów”¹⁷.

¹Komunikat o sytuacji społeczno – gospodarczej województwa świętokrzyskiego 4, Urząd Statystyczny w Kielcach, Kielce kwiecień 2008 r., str. 10.
²A. Tokaj – Krzewska, Stan sektora MŚP w regionach, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2006 r., str. 17; por. też: K. B. Matusiak, Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości w Polsce, SOOIPP – Raport 2007, Łódź - Kielce - Poznań 2007; A. Sokół, Analiza wybranych źródeł finansowania małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce, Uniwersytet Szczeciński, 2007 r. (źródło: http://www.sceno.edu.pl/); Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach 2005 – 2006, pod red. S. Pycińskiego, A. Żołnierskiego, wyd. PARP, Warszawa 2007 r. itd.
³Por.: Szczegółowy opis osi priorytetowych Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 – 2013 (Program Regionalny. Narodowa Strategia Spójności), Zarząd Województwa Świętokrzyskiego, Kielce 2008 r., str. 21 – 30, 77 – 81.
⁴Szerzej zob.: J. Burzyński, Pomoc w ramach wyłączeń grupowych, Wspólnota (pismo Samorządu Terytorialnego), 05 Maj 2007 r. (http://www.wspolnota.org.pl/content/view/1431/).
⁵Szerzej zob.: Informacje przekazane przez państwa członkowskie, dotyczące pomocy państwa przyznanej na mocy rozporządzenia Komisji (WE) nr 70/2001 w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy państwa dla małych i średnich przedsiębiorstw, 2008/C 119/06, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, 16.5.2008 r.; Wytyczne KE w sprawie krajowej pomocy regionalnej na lata 2007-2013, Dz. Urz. C 54, 04.03.2006 r.; Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1628/2006 w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu w odniesieniu do regionalnej pomocy inwestycyjnej, Dz. Urz. L 302/29, 1.11.2006r.; Fundusze Małych Projektów, wyd. UKIE, Warszawa 2003 r.; Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 lipca 2007 r. w sprawie udzielania przez gminy zwolnień od podatku od nieruchomości, stanowiących regionalną pomoc inwestycyjną; Jak zdobyć pieniądze z UE? w „Okrąglak – Dwutygodnik świętokrzyskiego urzędu wojewódzkiego w Kielcach”, numer 34, Kielce, 4 listopada 2003 r.; J. Curran, R. A. Blackburn: Researching the Small Enterprise, wyd. SAGE Publications Ltd.. London 2001 r. itd.
⁶Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno – społecznego i Komitetu Regionów. Wdrażanie Wspólnotowego Programu Lizbońskiego – Nowoczesna Polityka Wzrostu i Zatrudnienia dl Małych i Średnich Przedsiębiorstw, KOM(2005) 551 wersja ostateczna, Bruksela, dnia 10.11.2005, str. 5.
⁷Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego … op. cit.
⁸Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego … op. cit. str. 9 – 10.
⁹Instytucja Zarządzająca (IZ) – jest to instytucja odpowiedzialna za zarządzanie poszczególnymi programami operacyjnymi. Przed realizacją programu operacyjnego IZ przygotowuje uzupełnienie danego programu operacyjnego i przekazuje do akceptacji Komitetowi Monitorującemu program operacyjny, a następnie przesyła do Komisji Europejskiej. IZ m.in. zapewnia, iż wydatki współfinansowane środkami pochodzącymi z UE są poprawnie zarządzane i księgowane. Jest ona również odpowiedzialna za zgodność ze wspólnotowymi zasadami polskich zasad zawierania kontraktów publicznych i pomocy publicznej, dostarcza Instytucji Płatniczej wnioski o płatność zgodnie z wszelkimi wytycznymi wydanymi przez tę instytucję, przygotowuje i wdraża plan działań w zakresie informacji i promocji danego programu operacyjnego itd. (źródło http://www.fundusze.uni.opole.pl/show.php?id=19)
¹⁰Szerzej zob.: A. Z. Nowak, Unia Europejska. Szansa dla Polski? w „Problemy zarządzania”, nr 3/2005 r.; M. Boni, Wpływ wejścia polski do Unii Europejskiej na sytuację na rynku pracy, w „Polska w Unii Europejskiej - doświadczenia pierwszego roku członkostwa”, wyd. UKIE, Warszawa 2005 r.; M. Starczewska – Krzysztoszek, Raport z badań „Monitoring kondycji sektora MSP 2007”. Część I – Konkurencyjność Małych i Średnich przedsiębiorstw 2007 r., PKPP Lewiatan, Warszawa 2007 r.; Warunki życia ludności w województwie świętokrzyskim w 2006 r., Urząd Statystyczny w Kielcach, Kielce 2007 r. itd.
¹¹Szerzej zob.: M. Kołtuniak, Przydatna pomoc w rozwiązywaniu lokalnych problemów, Rzeczpospolita z dnia 27.11.2007 r.; K. Świrska - Czałbowska, Wykorzystanie funduszy strukturalnych dla sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce po akcesji do Unii Europejskiej, w „Studia i Materiały – Wydział Zarządzania UW”, 1/2007 r.; pod red. P. Dominiaka, J. Wasilczuk, N. Daszkiewicz, Małe i średnie przedsiębiorstwa w obliczu internacjonalizacji i integracji gospodarek europejskich. Przykłady Włoch, Francji, Polski i Czech, Gdańsk 2005; Report from the Commission: State Aid Scoreboard - Spring 2008 Update, Commission of the European Communities, COM(2008)304 final, Brussels, 21.5.2008 r. itd.
¹²Nie oznacza to jednak, iż obecnie Polska nie udziela żadnej pomocy innym państwom członkowskim UE lub poza wspólnotą. (szerzej zob.: Strategia Polskiej Współpracy na rzecz rozwoju, MSZ RP, Warszawa 2003 r.; Program polskiej pomocy zagranicznej udzielanej za pośrednictwem MSZ RP w roku 2008, MSZ RP, Warszawa 2008 r. itd.).
¹³Perspektywy rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw wysokich technologii w Polsce do 2020 roku, pod red. E. Wojnickiej, P. Klimczaka, M. Wojnickiej, J. Dąbkowskiego, Warszawa 2006 r., str. 102 – 159.
¹⁴Z analizy przedstawionej w Szczegółowym opisie osi priorytetowych Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 – 2013 wynika również, iż „rodzime firmy charakteryzują się najniższymi w kraju nakładami inwestycyjnymi oraz niższymi od przeciętnej środkami na rozwój technologiczny i badania” (Szczegółowy opis osi priorytetowych Regionalnego… op. cit., str. 4)
¹⁵Por.: J. Penc, Strategie Zarządzania, Agencja wyd. Placet, Warszawa 1994, t. 1;
¹⁶Szerzej zob.: Regional Innovation Systems. The Role of Governances in a Globalized World, pod red. H. J. Braczyk, P. Cooke, M. Heidenreich, wyd. Routledge 2004 r.; Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno – Społecznego w sprawie: „Zarządzanie terytorialne przemianami w przemyśle: rola partnerów społecznych i wkład programu ramowego na rzecz konkurencyjności i innowacji”, 2006/C 318/02, Bruksela 23.12.2006 itd.
¹⁷S. Wysocki, Jak poprawić jakość działania administracji publicznej w "Służba Cywilna", nr 2 / 2001 r., str. 1 – 2; por. też: Strategiczne Zarządzanie Zasobami Ludzkimi, http://kariera.com.pl (źródło: Biuletyn naukowo – informacyjny Wyższej Szkoły Zarządzania, wrzesień 2007 r.) itd.

Twój komentarz
Tytuł*:
Treść*:
dodaj